Papież Leo XIV w swojej pierwszej encyklice Magnifica Humanitas stawia bardzo konkretne pytanie: czy w epoce sztucznej inteligencji budujemy kolejną „wieżę Babel”, czy raczej „nową Jerozolimę” – świat, w którym technologia służy człowiekowi, a nie nim rządzi.

Co naprawdę mówi encyklika?

Według oficjalnego tekstu ze Stolicy Apostolskiej, encyklika jest „o ochronie osoby ludzkiej w czasie sztucznej inteligencji”. Papież podkreśla, że AI nie może stać się „kryterium ostatecznym” cywilizacji – w centrum musi pozostać nienaruszalna godność osoby ludzkiej, stworzonych na obraz Boga, bez względu na status, miejsce urodzenia czy cyfrowe kompetencje.

Leon XIV pokazuje dwa możliwe kierunki:

• świat zbudowany na kulcie postępu technicznego i efektywności (Babel),

• świat, w którym technologia jest jedynie narzędziem, a centrum zajmuje osoba, relacje, wolność i miłość (Jerozolima). Ten wybór – jak mocno sugeruje tekst Watykanu – nie jest abstrakcyjny, ale dotyczy szkoły, rynku pracy, polityki, mediów i naszego życia rodzinnego.

Trzy wielkie obszary troski: prawda, praca, wolność

W oficjalnym omówieniu encykliki Watykan wymienia trzy kluczowe przestrzenie, w których trzeba „chronić człowieka” w epoce AI.

• Prawda – w świecie, w którym „wszystko można zmanipulować”, papież domaga się krytycznej edukacji, która pozwoli odróżniać prawdę od fałszu.W domyśle: deepfake’i, generatywne treści, algorytmiczne bańki informacyjne nie są jedynie technicznymi zabawkami, ale uderzają w samo serce demokracji i zaufania społecznego.

• Praca – gdy jedynym kryterium staje się efektywność, praca traci swój ludzki i relacyjny wymiar. Papież przypomina, że technologia może wspierać człowieka, ale nie może „wypychać” go z przestrzeni sensownej aktywności, redukując ludzi do „niepotrzebnych” w logice algorytmów.

• Wolność – zagrożona przez cyfrową zależność i masowe gromadzenie danych.Obrona wolności wymaga „sprawiedliwych zasad, współodpowiedzialności i edukacji” – pisać o AI bez mówienia o prawach człowieka, regulacjach i kulturze cyfrowej to według Leona XIV za mało.

Wszystko to wpisane jest w klasyczne filary katolickiej nauki społecznej: dobro wspólne, solidarność, subsydiarność, powszechne przeznaczenie dóbr, integralny rozwój człowieka.

AI i człowiek

Watykańskie źródło bardzo jasno mówi: sztuczna inteligencja jest wyrazem ludzkiej kreatywności, ale „nie posiada doświadczeń, wartości i uczuć” – dlatego nie może przejmować roli odpowiedzialnego podmiotu ponad człowiekiem. To oznacza, że AI nie jest „neutralna” – jej wpływ zależy od tego, kto ją tworzy, jakie wartości wpisuje w kod i jakie reguły przyjmuje wspólnota polityczna.

Papież wzywa do „dynamicznego podejścia” – Kościół ma słuchać, rozeznawać i interpretować „znaki czasu” w świetle Ewangelii. AI staje się tu czymś więcej niż narzędziem: to środowisko życia, w którym kształtują się relacje, tożsamość, przywiązania i wybory moralne.

W tym sensie Magnifica Humanitas jest nie tyle dokumentem „o technologii”, co o duchowej i społecznej kondycji człowieka zanurzonego w technologiach – o tym, jak nie zgubić „magnificencji” człowieczeństwa.

Głos z perspektywy Human Labs

Dla nas, w Fundacji Łowickie FBI i projekcie Human Labs – Człowiek i Technologia, encyklika brzmi zaskakująco „blisko ziemi”. Kiedy papież pisze, że „safeguarding the human in the time of AI is a common and shared responsibility” („ochrona człowieka w czasie AI to wspólna odpowiedzialność”), można to jak najbardziej odnieść do naszych aktualnych aktywności i ostatniego Forum --> I EDYCJA FORUM

Human Labs stawia w centrum to samo pytanie, które rozbrzmiewa w dokumencie z Watykanu: jak uczyć dzieci, młodzież, dorosłych i seniorów takiego korzystania z technologii, które nie demoluje relacji, nie niszczy pracy, nie odbiera poczucia sprawczości, ale pomaga „rozkwitać” – jako jednostki i jako wspólnota.

Dlaczego to jest ważne właśnie tu, w Łowiczu?

Encyklika pisana jest językiem Kościoła powszechnego, ale jej konsekwencje są bardzo lokalne. Jeśli AI decyduje o tym, co widzi nastolatek z Łowicza na ekranie, jak ocenia się jego CV, jakie ma szanse na pracę czy kredyt, to pytanie o „wieżę Babel czy Jerozolimę” dotyczy bezpośrednio naszego miasta, naszych szkół, naszych rodzin.

Łowickie FBI powoli współtworzy „cyfrową odporność” – od warsztatów dla dzieci i młodzieży o hejcie i AI, przez spotkania edukacyjne dla rodziców, aż po obecne działania wokół AI w ramach Human Labs. Magnifica Humanitas przypomina nam, że bezpieczeństwo cyfrowe to nie tylko „jak nie dać się oszukać”, ale przede wszystkim „jak nie zgubić człowieka” – w sobie i w drugim – w świecie algorytmów.

Na stronie Watykanu znajdziecie oficjalne streszczenie encykliki i odsyłacz do pełnego tekstu – warto do niego sięgnąć choćby po to, by zobaczyć, że debata o AI to już nie tylko domena inżynierów i big techów, ale także – i może przede wszystkim – rozmowa o człowieku. Link do tekstu w języku angielskim---> https://www.humandevelopment.va/en/magnifica-humanitas.html   

A my, jako Fundacja Łowickie FBI i twórcy Human Labs, chcemy tę rozmowę prowadzić szczególnie tu, lokalnie. 

Na marginesie: dlaczego to dokument przełomowy?

Watykańska Dykasteria ds. Integralnego Rozwoju nazywa Magnifica Humanitas encykliką o „ochronie osoby ludzkiej w czasie sztucznej inteligencji” i wyraźnie zaznacza, że papież kieruje ją nie tylko do Kościoła, ale do „wszystkich ludzi dobrej woli”. To pierwszy tak obszerny dokument papieski poświęcony AI – i jednocześnie pierwsza encyklika Leona XIV, ogłoszona uroczyście w Rzymie, transmitowana i komentowana w mediach na całym świecie.

W praktyce oznacza to, że myśl papieża o sztucznej inteligencji – o jej „rozbrojeniu”, o obronie godności, pracy, prawdy i wolności – nie zatrzymuje się na murach Watykanu. Trafia do parlamentów, uniwersytetów, firm technologicznych, organizacji społecznych i lokalnych inicjatyw takich jak nasz Human Labs – Człowiek i Technologia. W tym sensie Magnifica Humanitas jest dokumentem przełomowym: ustawia światową debatę o AI w bardzo konkretnym kluczu – nie „co potrafią maszyny?”, ale „kim staje się człowiek?”. Może dlatego warto po prostu znaleźć chwilę, otworzyć tekst encykliki i samemu zmierzyć się z pytaniami, które stawia – zanim odpowiedzą za nas algorytmy.

Fundacja Łowickie Forum Bezpiecznego Internetu

KRS: 0001201127